Kumtesë për Sesionin shkencor “Gjenocidi i pushtetit serb ndaj shqiptarëve të Kosovës gjatë viteve të 90-ta

Sabri Bajgora www.bajgora.com

AKTET DHE VEPRIMET GJENOCIDALE TË PUSHTETIT SERB MBI

MONUMENTET FETARE ISLAME NË KOSOVË GJATË VITEVE TË ’90-TA

Ndër episodet më tragjike të shqiptarevë të cilat janë ngulitur në kujtesën tonë historike, padyshim janë vitet e dhimbjes së madhe 1877/78 kur nga përfundimet e Kongresit famëkeq të Berlinit jepet drita e gjelbër për copëtimin e trojeve etnike shqiptare.Popullata shqiptare e Sanxhakut të Nishit detyrohet që për disa ditë të shpërngulet me dhunë nga vatrat e tyre stërgjyshore. Ky ishte fillimi tragjik i cii shqiptarët do t’i ndjekë vazhdimisht edhe pas vitit 1912 kur Kosova bie nën okupimin serb, për të vazhduar rishtaz në vitin 1918 . 1945, 1968, 1981, 1989, 1990 e deri në qershor të vitit 1999., kur Sërbia pas zbarkimit të forcave të NATO-s me dhunë do të dëbohet nga Kosova.

Me qindra njerëz do të vriten, me qindra mijëra shtëpi do të rrënohen, me qindra mijë njerëz do të shpërngulen, me qindra faltore do të zhduken përjetë nga faqja e dheut, që prej kur okupatorët serb shkelën mbi trollin e Dardanisë ilire.

Urrejtja patologjike e shtresuar thellë në gjenet e një populli barabar sic janë serbët ndaj popujve autoktonë të Ballkanit do të shkaktojë crregullimet më të mëdha në arenën politike të Evropës, e cila në një mënyrë i kishte kontribuuar kësaj gjendjeje. Të dhënat historike tregojnë se pas fitimit të pavarësisë nga Perandoria Osmane, Serbia rrënoi disa qindra faltore, xhamia, mesxhide etj. Sipas statistikave vetëm në Beograd janë rrënuar mbi 270 faltore të tilla. Një fat të tillë të keq pësuar edhe objektet religjioze të shiptarëve muslimanë edhe në Sanxhakun e Nishit mbi 35 xhamia dhe 10 teqeve, prej të cilave sot nuk ekziston asnjë.

Shfrenimi serb ndaj faltoreve islame u shfaq egërsisht edhe në luftën e Bosnjës ku u rrënuan mbi 450 xhamia. Të gjitha indikacionet se një gjë e tillë po përgatitej edhe në Kosovë fatkeqësisht u realizuan edhe në vepër, pasi që gjatë luftës 17 muajshe në Kosovë (shkurt ‘98-qershor’99) barbarët serb rrënuan, dogjën, e demoluan 218 xhamia, dhe shumë objekte të tjera përcjellëse fetare të cilat në aneks të kësaj kumtese do t’i paraqesim detajisht.

Meqenësese tema bosht e këtij Sesioni kaq të rëndësishëm shkencor, trajton vetëm periudhën e viteve ‘ 90-’99, ne do të përqendrohemi shkurtimisht në aktet gjenocidale, që pushtuesi serb ushtroi ndaj popullatës shqiptare, e në veçanti ndaj prijatarëve fetarë islamë dhe ndaj objekteve fetare islame.

Erërat e ndryshimeve demokratike pas rënies nga skena të sistemit monist i cili për dekada të tëra kishte ngulfatur të drejtat dhe liritë fetare, sollën ndryshime edhe në Bashkësinë Islame, sepse pas shpartallimit të ish-Jugosllavisë dhe shpalljes së Republikës së Kosovës, shpallën mvetësinë e tyre si Bashkësi Islame e Kosovës nga Riaseti i BI të ish-Jugosllavisë, të cilën gjë nuk ë bëri asnjëra nga Bashkësitë fetare të Kosovës sot e kësaj dite, duke përfshirë në gjirin e saj edhe trevat shqiptare të Kosovës Lindore, Preshevën, Bujanocin dhe Medvegjën, të cilat regjione edhe sot e kësaj dite janë pjesë përbërse e konstituive e Bashkësisë Islame të Kosovës edhe përkundër ndarjese me kufij administativ për ne të papranueshëm.

Aktiviteti i dendur i prijatarëve të Bashkësisë islame në rrafshin fetar e kombëtar po edhe në arenën ndërkombëtare për internacionalizimin e çështjes së Kosovës, sidomos në këtë dhjetëvjetëshin e fundit, ishin halë në sy e pushtetit represiv të Millosheviqit, i cili kurrë nuk prajti nga maltretimet e hoxhallarëve dhe aktivistëve të tjerë të Bashkësisë Islame. Maltretimet e shumta që iu bënë Kryetarit të BI të Kosovës, Dr Rexhep Bojës gjatë këtij dhjetëvjetëshi, pastaj burgosja dhe dënimi me burg i Kryetarit të Kuvendit të BI z. Miftar Ajdinit, burgosja dhe dënimi me burg i Kryetarit të Shoqatës së Ulemave të Kosovës z. Nexhat Ibrahimit,janë vetëm disa nga këto akte të shëmtuara të pushtetit represiv serb. Mbi 100 hoxhallarë dhe prijës të tjerë fetarë janë rrahur, burgosur e maltretuar në këtë dhjetëvjetëshin e fundit, vetëm pse këta haptazi shprehnin ndjenjat e tyre liridashëse kudo që gjendeshin.

Të mos harrojmë se Bashkësia Islame e Kosovës në ditët më të vështira të popullit të Kosovës, hapi krah e krah dyert e instutucioneve të saja për aktivitete të nduarduarta me karakter politik, kulturor e shkencor. Duke filluar me strehimin e studentëve të Universitetit të Prishtinës pas dëbimit të tyre nga konviktet, Medreseja e Mesme “Alauddin” e Prishtinë ishte mikpritës e më se 1200 tubimeve dhe manifestimeve të tilla, ndër të tjera ishte mikpritëse edhe e Kuvendit të pakonstituuar të Republikës së Kosovës, me ç‘rast u maltretuan personeli i Medresesë në krye me drejtorin e atëhershëm Mr. Qazim Qazimin. Medreseja qëndroi për tri ditë radhazi e okupuar nga policia serbe me ç‘rast është demoluar i tërë objekti i Medresesë. Për shkak të tubimeve të tilla në bisedat e ashtuquajtura informative janë marrë disa dhjetra herë drejtorët e Medresesë z. Resul Rexhepi, Qazim Qazimi dhe z. Naim Tërnava. Megjithatë edhe përkundër trysnive të vazhdueshme këta kurrë nuk u trembën dhe nuk u përkulën por vazhduan që t’i japin krah qëndresës sonë kombëtare. Historia që do të shkruhet për këto vite të vuajtjeve më të tmershme nuk duhet të harrojë të shënojë ditët e para të marsit të vitit ’98 kur në lokalet e Medresesë merret vendimi historik për përkrahjen publike të UÇK-së nga shumica dërrmuese e partive politike shqiptare të Kosovës.

Edhe objektet e tjera të Bashkësisë Islame si xhamitë e shumta, mejtepet etj, u shndërruan në shkolla, pas dëbimit të nxënësve nga shkollat shqipe.

Në lokalet e Fakultetit të Studimeve Islame me vite të tëra deri në vitin 1999 aktivitetin e tij të çmueshëm e zhvilloi edhe KMLDNJ.

Në rrafshin ndërkombëtar Bashkësia Islame ishte një ambasadore e vërtetë e internacionalizimit të çështjes së Kosovës. Kongreset e shumta islame me karakter ndërkombëtar, falë angazhimit të BI-së, aprovuan shumë rezoluta kundër dhunës që po ushtrohej në Kosovë, madje shumë shtete islame të përfaqësuara në OKB ishin iniciatore të tyre. Konferenca e fundit fetare me karakter ndërkombëtar e krerëve fetarë të Kosovës që u mbajt në Vjenë më 21-24 mars të vitit ’99, ishte strumbullar i të gjitha këtyre përpjekjeve fisnike për jetësimin e lirisë dhe pavarësisë së Kosovës.

Të gjitha këto veprimtari të Bashkësisë Islame të Kosovës ishin shkas që urrejtja e serbe ndaj Bashkësisë islame e shtresuar me vite të tëra të kulmonte me djegien , shkatërrimin, rrënimin dhe demolimin e 218 xhamive anembanë Kosovës;

13 prej tyre në Këshillin e Bashkësisë islame në Prishtinë,

10 në KBI-Podjevë,

35 në KBI-Pejë,

6 në KBI-Istog,

23 në KBI-Gjakovë,

14 në KBI-Prizren,

1 në KBI-Dragash,

8 në KBI-Skënderaj,

7 në KBI-Gllogoc,

8 në KBI-Vushtrri,

10 në KBI-Mitrovicë,

17 në KBI-Suharekë,

21 në KBI-Rahovec,

10 në KBI-Gjilan,

11 në KBI-Ferizaj,

7 në KBI-Lipjan,

4 në KBI-Kaçanik,

4 në KBI-Viti,

2 në KBI-Kamenicë,

4 në KBI-Preshevë,

1 në KBI-Bujanoc dhe

2 në Komunën e Medvegjës.

U dogjën e u shkatërrua edhe 4 Medrese të Vjetra: në Pejë, Gjakovë, Ferizaj dhe kompleksi i Lidhjes së Prizrenit që është pjesë përbërse e Medresesë së Gazi Mehmet Pashës në Prizren. U dogj poashtu edhe teqeja bektashiane në Gjakovë me tërë matërialin e çmueshëm arkivor. U dogj e u shkatërrua edhe Hamami i Pejës, u dogjën e shkatërruan sistematikisht pronat vakufnore të Bashkësisë islame në mesin e tyre 75 dyçane-lokale afariste; 24 prej tyre në Pejë, 17 në Gjakovë, 26 në Vushtrri, 6 në Mitrovicë dhe 2 në Ferizaj. Pastaj u dogjën e u shkatërruan edhe 8 Ndërtesa të Selive të Këshillave të Bashkësisë Islame : në Prishtinë, Lipjan, Pejë, Gjakovë, Istog, Gllogoc, Vushtrri e Suharekë dhe 302 shtëpia të imamëve. Në fund barbarët serb nuk u kënaqën vetëm me kaq, por më 13 qershor 1999, ditën që në Kosovë hynë forcat e NATO-s, pasi që më parë e kishin demoluar e plaçkitur, dogjën Selinë qendrore të Bashkësisë Islame me ç‘rast pësoi edhe tërë materiali arkivor aq i çmueshëm për të kaluarën tonë historike, fetare e kombëtare .

Gjatë luftës që e lamë pas, Bashkësia Islame pos dëmeve të mëdha materiale, pësoi dëme të pakompensueshme edhe në kuadrin fetar. Në mbrojtje të lirisë së atdheut në vijën e parë të frontit ranë dëshmorë 15 imamë, 1 student i Fakultetit të Studimeve Islame dhe 17 nxënës të Medresesë së mesme “Alauddin. Momentalisht nëpër burgjet serbe gjenden 5 imamë, kurse të zhdukur konsiderohen 6 të tjerë.

Në mesin e këtyre 218 xhamive të shkatërruara fatkeqësisht kemi edhe xhamia të vjetra me karakter të rëndësishëm për të kaluarën tonë historike, si xhamia e Hadum Agës në Gjakovë 1595, Xhamia e Rogovës së Hasit 1580, Xhamia e Hamamit në Pejë 1587, Xhamia e Çarshisë në Pejë 1471, Xhamia e Gazi Alibeg në Vushtrri 1410, Medreseja e Madhe e Gjakovës 1748, Xhamia e Brestovcit 1600 , Xhamia e Llapit në Prishtinë 1470, Xhamia e Plluzhinë në Skënderaj 1666, Xhamia Gazi Isa Beg në Mitrovicë 1465, Xhamia e Krajkovës në Gllogoc 1480, Xhamia e Bardhë në Suharekë 1520 e shumë të tjera të periudhës së hershme islame në Kosovë. Shkatërrimi sistematik i këtyre objekteve me rëndësi të shumëfishtë për ne është një humbje e pakompensueshme, por megjithatë duhet bashkërenditur radhët që bashkërisht aq sa mundemi t’i rikthejmë e t’i rindërtojmë këto objekte fetare, sepse edhe faltoret islame janë një dëshmi e fortë për autuktoninë tonë shekullore në këto troje.

Më poshtë po japim pasqyrën e dëmtimeve në secilin objekt fetar të rrënuar në Kosovë, me të gjitha të dhënat arkivore për datat e ndërtimit, të shkatërrimit dhe shkalla e dëmtimit të tyre.

Këshilli i Bashkësisë islame në Prishtinë

në gjirin e vet përfshin këto kumuna: Prishtinë, Fushë Kosovë, Obiliq, Novobërdë.

Nr.	Emri i objektit fetar	Viti i ndërtimit	Viti i dëmtimit-shkatërrimit	Shkalla e dëmtimit
1.	Xhamia e Llapit	1470	1999	Kjo konsiderohet si njëra ndër xhamitë monumentale të Prishtinës. Është djegur përbrenda nga forcat paramilitare serbe në bashkëpunim me romët e lagjes mbi hekurudhë më datën 27.03.1999.
2.	Xhamia e Prapashticës	1830	1999	Xhamia është granatuar dhe ka oësuar dëmtime serioze. Nga brenda është demoluar dhe janë përdhosur simbolet detare
3.	Keqekollë	1942	1999	Dyshemeja e xhamisë është djegur pjesërisht, kurse brendia e saj është tërësisht e de,oluar. Xhamia ka shërbyer si vendqëndrim i hordhive serbe. Kulmi dhe muret janë dëmtuar nga granatimet.
4.	Grashticë	1846	1999	Kjo xhami është demoluar dhe plaçkitur nga brenda. Në anën e jashtme të mureve gjenden mbishkrime me cirilikë serbe. Kulmi ka pësuar dëme të konsiderueshme nga granatimet.
5.	Barilevë	1870	1999	Kjo xhami ka shërbyer si venqëndrim i forcave serbe dhe në minarenë e saj kanë qenë forcat snajperiste serbe. Xhamia është demoluar dhe plaçkitur nga brenda. Dyert dhe dritaret janë të dëmtuara.
6.	Prugofc	1998	1998	Kjo xhami ka qenë në ndërtim e sipër, por disa herë është mitraluar nga bandat serbe gjatë rrugëtimit të tyre në magjistralen Prishtinë –Podjevë. Kupolla qendrore është e shpuar vende-vende nga plumbat e kalibrave të ndryshëm
7.	Hamidi	1850	1999	Xhamia është vjedhur, plaçkitur dhe demoluar nga forcat serbe. Poashtu dëmtime serioze i janë shkakktuar në muret anësore edhe nga ranatimet e shumta.
8.	Halilaq	1890	1999	Xhamia është shkatërruar tërësisht nga bombardimet e aeroplanëve serb.
9.	Miradi e Epërme	1944	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Është dëmtuar rëndë edhe minareja mbi sherefe.
10.	Miradi e Poshtme	1900	1999	Xhamia është dëmtuar nga detonimet e fuqishme artilerike me ç‘rast kanë pësuar dëmtime serioze muret e xhamisë. Si i zhdukur konsiderohet edhe imami i kësaj xhamie Mulla Nuhi ef. Ismajli.
11.	Bardh i Madh	1921	1999	Kjo xhami është djegur tërësisht me të gjitha objektet tjera përcjellëse.
12.	Xhamia e Lismirit	1943	1999	Xhamia është djegur dhe shkatërruar tërësisht në prill të vitit 1999.
13.	Sllatinë	1870	1999	Kjo xhami është demoluar tërësisht nga brenda. Është plaçkitur dhe ka pësuar dëmtime nga granatimet në kulm dhe në muret e jashtme, të cilat vende-vende janë çarë.

Këshilli i Bashkësisë islame në Besianë (Podjevë)

Nr.	Emri i objektit fetar	Viti i ndërtimit	Viti i dëmtimit-shkatërrimit	Shkalla e dëmtimit
1.	Llapashticë	1743	1999	Xhamia është djegur në tërësi. Nga granatimet e pandërprera ka pësuar edhe minarja. Ky fshat është shkatërruar pothuajse në tërësi ngase në të ka qenë i vendosur Shtabi i përgjithshëm i UÇK-së i Zonës Operative të LLapit.
2.	Orllan	1960	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Është dëmtuar në një masë të madhe edhe minareja.
3.	Dobratin	1970	1998	Xhamia është dëmtuar rëndë gjatë vitit 1998, kurse në vitin 1999 është djegur tërësisht.
4.	Halabak	1832	1999	Xhamia është djegur nga brenda me ç;rast ka pësuar dyshemeja, hytbeja, dritaret dhe dhoma e mësimit. Është djegur më 18.04.1999 gjatë ofansivës famëkeqe serbe kundër malësisë së Llapit e të Gollapit.
5.	Bradash	1877	1999	Dyshemeja e xhamisë në pjesën e përparme është tërësisht e djegur. Kubeja e xhamisë është dëmtuar nga zjarri. Xhamat e dritareve janë thyer të gjithë, kurse oborri i saj është i minuar!
6.	Lluzhan	1698	1999	Nga detonimet e fuqishme të armëve artilerike janë çarë muret e xhamisë gjithandej. Gjithashtu ka pësuar edhe një pjesë e kulmit dhe dritaret.
7.	Dumosh	1971	1999	Kjo xhami gjatë kohës së luftës ka shërbyer si vendstrehim i popullatës. Serbët disa herë kanë granatuar në afërsi të saj me ç’rast janë çarë muret e saj. Pjesa e përparme si dhe minareja janë gjuajtur me plumba të kalibrave të ndryshëm.
8.	Bellopojë	1993	1999	Xhamia është demoluar nga brenda me ç;rast janë përdhosur simbolet fetare islame si Libri iShenjtë-Kur’ani dhe mbishkrimet e tjera islame.
9.	Penuhë	1997	1999	Kjo xhami ka qenë në ndërtim e sipër.Nga granatimet ka pësuar kubeja qendrore në 3-4 vende, Gjithashtu edhe njëra prej tri kupollave të vogla është dëmtuar rëndë.
10.	Brainë	1776	1999	Nga detonimet e fuqishme janë dëmtuar rëndë muret e jashtme të xhamisë, kurse nga brenda xhamia është demoluar në tërësi

Këshilli Bashkësisë Islame në Pejë;

në gjirin e vet përfshin këto komuna: Pejën , Klinën, Malishevën dhe nje pjesë të Decanit.

Nr.	Emri i objektit fetar	Viti i ndërtimit	Viti i dëmtimit-shkatërrimit	Shkalla e dëmtimit
1.	Xhamia e Carshisë	1471	1999	Kjo është xhamia më e vjetër në Pejë dhe është e evidencuar si objekt i rrallë arkitektonik dhe është nën mbrojtjen e shtetit.. Është djegur përbrenda me ç‘rast dëme të mëdha kanë pësuar dyshemeja, kubeja e brendshme qendrore me gjithë dekorimet artistike disa qindra vjeqe si dhe shtyllat e mermerta brenda në xhami
2.	Xhamia e Kuqe	1755	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Është djegur gasulhanja e xhamisë (lokali për larjen e kufomave) si dhe shtëpia e imamit.
3.	Xhamia e Hamamit	1587	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Kanë mbetur vetëm muret.
4.	Xhamia e Kurshumlisë	1577	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Janë djegur edhe dhomat e mësimit mektebet e xhamisë
5.	Xhylfatyn	1697	1999	Kjo xhami është demoluar në tërësi dhe nëpër muret e saj gjenden shkrime të ndryshme me alfabet cirilik.
6.	Xhamia e Puhovcit	1777	1999	Ko xhami është dëmtuar dhe demoluar plotësisht. Në pjesën e jashtme të saj vërehen dëmtime serioze nga granatimet.
7.	Xhamia e Pelivan Mejdanit	1793	1999	Është demoluar dhe plaçkitur nga brenda
8.	Xhamia e Tahtalisë	1587	1999	Xhamia në fjalë është plaçkitur dhe demoluar nga brenda, kurse në anën e jashtme shihen të çarat nga detonimet dhe granatimet. Minarja është dëmtuar nga predhat artilerike.
9.	Xhamia e Defterdarit	1570	1999	Xhamia është djegur tërësisht. Kanë ngelur vetëm muret nga guri, të cilat në shumë vende janë plasaritur e dëmtuar.
10.	Mesxhidi i Madh	1763	1999	Është demoluar dhe plaçkitur
11.	Mesxhidi i Vogël	1839	1999	Është djegur dhe shkatërruar tërësisht
12.	Loxhë	1900	1998	Xhamia është shkatërruar tërësisht më 15.06.1998, pastaj me eskavator është rrafshuar dhe në atë vend krej pak mund të dallohen gjurmët e xhamisë
13.	Raushiq	1930	1999	Xhamia është djegur tërsisht. Është shkatërruar poashtu edhe pjesa e epërme e minares, kurse vrimat e predhave artilerike e kanë dëmtuar rëndë konstruktin e saj.
14.	Lybeniq	1755	1998	Xhamia është djegur nga brenda. Muret e xhamisë dhe minareja janë të dëmtuar nga plumbat, kurse minareja është e shkatërruar në pjesën e epërme të saj, mbi sherefe.
15.	Strellc i Epërm	1887	1999	Kjo xhami është demoluar tërësisht nga brenda, kurse nga granatimet janë dëmtuar pjesërisht muret e jashtme.
16.	Strell i Poshtëm	1881	1999	Kjo xhami është demoluar nga brenda dhe është bërë tentim për djegien e saj.
17.	Lëbushë	1793	1999	Kjo xhami është demoluar dhe plaçkitur, kurse imami i saj Mulla Beqir ef. Krasniqi është vrarë.
18.	Isniq	1630	1999	Xhamia është djegur nga brenda pjesërisht dhe është demoluar.Është shkatëruuar në një masë të madhe edhe shtëpia e imamit.